Bài 1 : HƯỠNG DẪN ĂN DẶM CHO TRẺ DƯỚI 1 TUỔI

BSNT-BSCK1 TRẦN ANH HUẤN

 

Chớp mắt vài cái bé đã lớn như thổi và bước vào giai đoạn ăn tất cả mọi thứ. Cạch ! cạch ! cạch ! bạn hối hả gõ trên google tìm hưỡng dẫn ăn dặm cho trẻ. Một rừng thông tin hiện ra nào là ăn dặm kiểu Nhật , kiểu Mỹ, kiểu Úc hay kiểu Lào…rối quá biết làm sao đây? ở cái xứ Đông Lào này thì áp dụng kiểu gì giờ?

LỜI NÓI ĐẦU

Cách cho trẻ ăn dặm thay đổi theo từng vùng miền, từng loại văn hoá khác nhau, tuy nhiên vẫn phải tuân theo những nguyên tắc chung. Hấp thụ những nguyên tắc để suy xét tình huống hơn là học từng tình huống cụ thể cho rối não thêm. Thông tin tiếp nhận chỉ trở thành kiến thức khi bạn hấp thu được nó, và bạn chỉ cần nhớ các keyword để hành động mà thôi. Lúc này thì bạn đủ tự tin để chẳng phải sợ bố con nhà nào khè bạn ăn kiểu này kiểu kia hen !!!  Ăn dặm không chỉ là cho ăn cho no mà còn cần xây dựng thói quen ăn lành mạnh cho bé.

MỤC ĐÍCH CHO TRẺ ĂN DẶM LÀ GÌ

gồm 2 mục đích chính:

• Đầu tiên là để cung cấp đủ năng lượng, các chất cần thiết cho trẻ phát triển đầy đủ

-> Sau 6 tháng tuổi lượng sữa mẹ không đáp ứng đủ nhu cầu  về năng lượng, đạm, sắt, kẽm, một số vitamin tan trong dầu.

-> Tới 6 tháng hầu hết trẻ gấp đôi trọng lượng lúc sinh, thức ăn bổ sung là cần thiết để hỗ trợ trẻ tăng trưởng tiếp , thoả mãn cơn đói và cung cấp đủ năng lượng, các chất dinh dưỡng cần thiết

• Thứ 2 là phát triển kĩ năng vận động mồm và thói quen ăn uống lành mạnh về sau.

-> Thực hành ăn dặm cho trẻ trong 2 năm đầu giúp hình thành thói quen ăn uống suốt đời, do đó cần tạo cho trẻ thói quen ăn uống lành mạnh ngay từ đầu.

->Thói quen ăn là hành vi được học hỏi và trau dồi theo thời gian, cần phối hợp nhiều yếu tố như các bộ phận cơ thể, phát triển thần kinh, kết hợp tính khí cá nhân, mối quan hệ với người xung quanh, môi trường, văn hoá. Hầu hết trẻ đạt được nửa năng lượng cần thiết từ thức ăn dặm sau  năm đầu 

KHI NÀO BẮT ĐẦU CHO TRẺ ĂN DẶM

• Thời điểm phù hợp nhất là từ 4  tới 6 tháng, tuỳ theo sự phát triển thể chất và kĩ năng của trẻ mà quyết định từ 4 tháng hay từ 6 tháng. Điều này đặc biệt quan trọng với trẻ sanh non, vì bé có thể chưa đạt được các kĩ năng cần thiết để ăn dặm.

Các kĩ năng này gồm:

-> Ngồi được với sự trợ giúp ( không cần phải tự ngồi được)

-> Kiểm soắt đầu và cổ tốt ( giữ đầu và cổ vững, quay đi các nơi)

-> Đẩy tay thẳng khuỷu khi nằm sấp ( giống kiểu hít đất)

-> Đưa tay vào miệng, đưa mọi thư vào miệng khám phá

-> Hứng thú với thức ăn, hướng về thức ăn, mở mồm khi thấy người khác ăn. Quay đi hoặc lùi lại khi không đói hoặc không hứng thú thức ăn đó.

• Nếu trẻ từ 4 tới 6 tháng biểu hiện được các kĩ năng này thì hoàn toàn có thể bắt đầu ăn dặm.
• Sau đó trẻ phát triển các kĩ năng cần thiết để tự ăn bằng tay của minh

-> Từ 8 tới 10 tháng trẻ bắt đầu có kĩ năng để tự găn gồm : tự ngồi vững, giữ và thả đồ ăn điêu luyện, nhai thức ăn dù có thể chả có cái răng nào, nuốt đồ ăn tốt hơn.

-> Tới 12 tháng trẻ phát triển các kĩ năng tinh vi co phép trẻ cầm thức ăn bằng 2 ngón tay ( giống kiểu bắt chuồn chuồn ấy)

TẠI SAO KHÔNG ĐƯỢC CHO ĂN SỚM TRƯỚC 4 THÁNG

Tác hại khi cho ăn trước 4 tháng

• Động lực của các mẹ cho trẻ ăn dặm sớm là: một số mẹ nói rằng cho ăn bột ngũ cốc sớm giúp trẻ ngủ xuyên đêm nhưng thực tế không có bằng chứng khoa học nào chứng minh việc này , việc bổ sung thêm thức ăn trước khi ngủ không liên quan đến tăng thời gian ngủ. (không có bằng chứng khoa học nghĩa là có mẹ nói là tui cho ăn thế nó ngủ tới sáng đó, nhưng những trường hợp khác thì chả tác dụng gì, mà thành công thì hay khoe chứ ai thất bại đi khoe đâu. khi đó chứng cứ khoa học, các số liệu thống kê là cái để phán xét )
• Cho ăn sớm trước khi trẻ đạt được kĩ năng vận động miệng để nuốt có thể gây ra sặc và hít vào phổi
• Nếu trẻ không ăn được có thể giảm cung cấp năng lượng gây suy dinh dưỡng
• Nếu trẻ ăn được có thể gây thừa cân, béo phì , các hậu quả về chuyển hoá về sau
• Làm tăng nguy cơ dị ứng thức ăn
• Ăn ngũ cốc sớm trước 3 tháng ở trẻ có nguy cơ đái tháo đường tuyp 1 làm tăng nguy cơ xuất hiện kháng thể kháng tiểu đảo tuỵ , tăng nguy cơ tiểu đường ở trẻ.

Lợi ích của việc cho ăn đúng thời điểm

• Trì hoãn việc cho ăn dặm cho tới 4 tháng mang lại một số lợi ích trong việc giảm nguy cơ viêm da dị ứng, và các bệnh da nhạy cảm ở trẻ
• Trẻ bú mẹ đợi đến ít nhất 6 tháng tuổi để ăn dặm ngăn ngừa nhiễm trùng tiêu hoá mà không ảnh hưởng đến tăng trưởng.
• Dễ dàng cho trẻ ăn dặm thành công hơn: trẻ dưới 4 tháng có một phản xạ tự động của lưỡi là phản xạ đẩy lưỡi : gồm nâng lưỡi và đẩy vào bất cứ vật nào giữa 2 môi của trẻ. Sau 4 tháng phản xạ này sẽ mất dần. Cho nên khi cho trẻ ăn thức ăn trẻ không đẩy ra liên tục. Một số trẻ  phản xạ vẫn kéo dài sau đó  làm cản trở khi cho ăn bằng thìa và gây nản lòng các mẹ khi cho trẻ ăn.Các mẹ nên hiểu rằng trẻ không muốn thế nhưng cơ thể tự động như thế con không cản được,đừng có chửi con nhé!

TẠI SAO KHÔNG NÊN HOÃN ĂN DẶM Ở TRẺ TRÊN 6 THÁNG

• Động cơ các mẹ làm việc này là làm biếng quá, bận quá chả có thời gian thôi cho con bú cái đã từ từ tính, một số thì bối rối trước vô số thông tin trên mạng chả biết đường lào mà nần :D. Hãy nghĩ về các tác hại dưới đây để triệt tiêu động cơ trên nha.

Tác hại của trì hoãn ăn dặm

• Sau 6 tháng tuổi dinh dưỡng từ sữa sẽ không đủ cung cấp cho trẻ phát triển. Do đó nếu không ăn dặm trẻ sẽ tăng trưởng chậm lại và thiếu các chất khác như thiếu sắt, kẽm… ảnh hưởng đến cả phát triển trí tuệ nữa
• Chức năng vận động miệng của trẻ phát triển chậm có thể gây chậm nói
• Ăn trễ quá có thể khiến trẻ ác cảm với thức ăn đặc
• Tăng nguy cơ bị  bệnh dị ứng ( hen, viêm mũi dị ứng, chàm, dị ứng thức ăn)
• Trẻ có nguy cơ đái tháo đường tuý 1 không cho ăn  tới 7 tháng làm tăng nguy cơ xuất hiện kháng thể kháng  tiểu đảo tuỵ do đó tăng khả năng bị đái tháo đường type 1

CHO TRẺ ĂN GÌ VÀ NHƯ THẾ NÀO?

• Cho trẻ ăn gì phụ thuộc vào văn hoá, truyền thống, sở thích cá nhân của trẻ. Thực hành cho ăn và sở thích được thiết lập trong suốt thời nhũ nhi tới trẻ nhỏ.
• Sự phát triển của trẻ nên được theo dõi để phát hiện trẻ tăng trưởng chậm hoặc các vấn đề dinh dưỡng cần giải quyết. Hưỡng dẫn sau đây dựa trên khuyến cáo của viện hàn lâm nhi khoa Hoa Kỳ ( AAP) và hiệp hội dinh dưỡng , gan mật, tiêu hoá, nhi khoa châu âu (ESPGHAN)

NHỮNG THỨC ĂN NÊN TRÁNH CHO TRẺ DƯỚI 1 TUỔI

• Các loại thực phẩm cứng, tròn (ví dụ : các loại hạt, nho, cà rốt sống và kẹo tròn…), có thể dẫn đến nghẹt thở
• mật ong do nguy cơ với độc tố vi khuẩn như ngộ độc botulism
• tránh sữa bò không biến đổi (sữa bò tươi) ở trẻ nhỏ dưới 12 tháng tuổi do thành phần dinh dưỡng không phù hợp và gây thiếu sắt.

Thức ăn có tính sinh dị ứng cao nên cho con ăn như thế nào ?

• Thức ăn có tính sinh dị ứng cao gồm:  trứng, cá, sữa bò , các sản phẩm từ sữa bò, đậu phộng ,bơ đậu phộng, các loại hạt, lúa mì, đậu nành, hải sản
• Trẻ có nguy cơ dị ứng là những trẻ có cha, mẹ, anh em ruột bị các bệnh dị ứng gồm dị ứng thức ăn, suyễn, viêm mũi dị ứng, chàm da. những trẻ này nguy cơ cao về sau có những bệnh dị ứng.
• Ngày xưa những thức ăn này được khuyên là đừng cho trẻ ăn sau 12 tháng nhưng chứng cứ hiện tại ủng hộ điều ngược lại, cho trẻ ăn sớm những thức ăn này không làm tăng mà còn làm giảm nguy cơ dị ứng.
• Do đó những trẻ có hay không có nguy cơ bị dị ứng  đều nên cho ăn những thức ăn có tính sinh dị ứng cao lúc bốn đến sáu tháng tuổi
• Cách cho trẻ có nguy cơ bị dị ứng ăn những thức ăn sinh dị ứng này như thế nào:

-> Đầu tiên cho trẻ nếm mốt chút xíu, có thể chỉ cần chấm 1 chút lên môi hoặc vô miệng

-> Quan sát những dấu hiệu dị ứng sau:

* Đỏ da, ngứa

* Sưng môi, mặt

* Ói hoặc tiêu chảy

* Ho  khoặc khó thở

* Da tái

* Trẻ kích thích , bứt rứt

-> Nếu trẻ không có biểu hiện gì sau 30 phút đầu tiếp tục cho trẻ tăng dần lượng thức ăn một ít một. Tiếp tục quan sắt những dấu hiệu dị ứng trong 1 tuần tiếp  theo. Nếu không biểu hiện gì thì trẻ ăn được thức ăn này. Nếu có bất cứ biểu hiện dị ứng nào hãy liên lạc ngay với bác sĩ của bạn.

• Đối với trẻ không có nguy cơ dị ứng thì ăn bình thường.

ĐỒ UỐNG NÊN TRÁNH TRONG NĂM ĐẦU ĐỜI

• Sữa bò tười
• Nên tránh các loại sữa có nguồn gốc từ thực vật , các loại sữa không đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng cho trẻ . Tuy nhiên, đối với trẻ bị dị ứng đạm sữa bò phải dùng sữa thuỷ phân tích cực (sữa này cực kì đắng) nếu cố gắng hoài mà trẻ không uống được thì lựa chọn duy nhất là sữa công thức nguồn gốc đậu nành. Đối với những trẻ như vậy, tham khảo ý kiến ​​bác sĩ để được tư vấn kĩ và đảm bảo dinh dưỡng cho bé.
• Nước ép trái cây

-> Không nên cho trẻ nhỏ dưới 12 tháng dùng. Mặc dù nước ép tăng cường canxi cung cấp nguồn canxi hữu cơ, nhưng chúng thiếu các chất dinh dưỡng khác có trong sữa mẹ và sữa công thức như magiê , protein… Nước ép trái cây không mang lại lợi ích dinh dưỡng cho trẻ và có thể có những hậu quả bất lợi khác như tiêu chảy, đầy hơi, trướng bụng và sâu răng

 -> Nên ăn toàn bộ trái cây nghiền hoặc xay nhuyễn thay vì nước ép trái cây

-> Nếu như các mẹ không tài nào tập cho trẻ ăn được trái cây  (rất hiếm nếu bạn kiên trì) và muốn sử dụng nước ép cho trẻ thì cần giới hạn lại lượng không quá 120 mg/ ngày

-> Trường hợp trẻ cần thiết dùng nước ép trái cây về chỉ định y khoa như để kiểm soát táo bón, để thúc đẩy sự hấp thu sắt ở trẻ bị thiếu sắt… Liên hệ với bác sĩ của bạn để được tư vấn và chỉ định đúng.

• Đồ uống có đường

-> Đồ uống có đường như nước ngọt, soda, trà, cà phê, đồ uống nhân tạo có hương vị trái cây…

không nên dùng đồ uống này cho trẻ vì tăng nguy cơ béo phì , sâu răng, tăng ngưỡng ăn ngọt sau này. 

Bài này đã dài , bạn xem tiếp  phần 2: hưỡng dẫn cho trẻ ăn dặm ( nguyên tắcvà các thức ăn cụ thể cho trẻ)

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Uptodate.com

-> Patient education: Starting solid foods with babies (The Basics)

-> Patient education: Starting solid foods during infancy (Beyond the Basics)

-> Introducing solid foods and vitamin and mineral supplementation during infancy