HƯỚNG DẪN GIÁO DỤC SỚM CHO TRẺ TỪ 0 TỚI 8 THÁNG ~ CHĂM SÓC BÉ

BSNT-BS CK 1 TRẦN ANH HUẤN

Mỗi trẻ khi sinh ra đều có khả năng vượt trội để học hỏi, giai đoạn trẻ từ sau sanh tới 3 tuổi là giai đoạn trẻ phát triển nhanh nhất cả về thể chất và trí tuệ, giáo dục sớm cho trẻ là điều cần thiết để đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển đầy đủ về thể chất và trí tuệ sau này, để trẻ đạt được tối đa tiềm năng của não bộ, Tổ Chức Y Tế Thế Giới, và bộ giáo dục Mỹ đều khuyến cáo cần hỗ trợ trẻ học hỏi sớm. Tuy nhiên nếu thực hiện sai phương pháp, hoặc áp dụng các biện pháp không phù hợp tuổi có thể gây quá tải cho trẻ, làm trẻ áp lực và lo lắng, ảnh hưởng đến việc học tập về sau.

CÓ NÊN GIÁO DỤC SỚM CHO TRẺ, TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC HỖ TRỢ TRẺ HỌC HỎI SỚM

Mỗi trẻ khi sinh ra đều có khả năng vượt trội để học hỏi bao gồm khả nang ghi nhớ, tương tác xã hội, giao tiếp, vận động. Giai đoạn nhũ nhi (<12 tháng) là lúc trẻ thay đổi nhanh cả về thể chất và trí tuệ. Trẻ chuyển từ phản xạ bản năng sang vận động có mục đích và tương tác với môi trường xung quanh. Trẻ có thể cảm nhận đau, suy nghĩ, mơ màng, phân biệt mùi, nhìn chăm chú, hướng theo đồ vật di chuyển bằng đôi mắt.

Người quan trọng nhất giai đoạn này để giáo dục sớm cho trẻ là cha mẹ và người chăm sóc ban đầu (vú nuôi). Những mối quan hệ sớm này có ảnh hưởng sâu sắc tới sự phát triển của trẻ. Tương tác với trẻ sớm đặt nền tảng cho phát triển cảm xúc, hỗ trợ sự phát triển về giao tiếp xã hội của trẻ. Hơn nữa sự gắn kết chặt chẽ này thúc đẩy tiếp xúc vật lý như sờ chạm, masage, âu yếm, bế trẻ , điều này hỗ trợ phát triển về thể chất và tâm lý trẻ. Trong thời gian này tương tác cha mẹ, người trông nom như nói, hát, giới thiệu trẻ về sự thế giới xung quanh, văn hoá.

CÁC PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC SỚM CHO TRẺ

Trong thời kì bão thông tin như ngày nay, thật không khó để bạn tìm kiếm hướng dẫn về giáo dục trẻ bất cứ tuổi nào, hay bất cứ vấn đề nào của trẻ, bằng tiếng Việt lẫn tiếng Anh. Thậm chí bạn không cần tìm đâu xa chỉ cần bạn gõ trên google 1 lần và bạn lên mạng, tự động các quảng cáo về nội dung bạn tìm sẽ hiện trước mắt bạn. Tuy nhiên những thông tin từ quảng cáo thì bạn cần thận trọng, và chẳng bao giờ nên coi đó là kiến thức để áp dụng ngay. Dường như bạn quá dễ tin những thông tin trên mạng, chỉ cần tìm đọc, tin và áp dụng ngay, điều này thật nguy hiểm. Bạn cần biết rõ nguồn thông tin cung cấp cho bạn dựa vào đâu, nguồn đó có đáng tin hay không.

Về vấn đề hướng dẫn trẻ học sớm rất nhiều quảng cáo về các phương pháp khác nhau nhưng nổi trội 2 phương pháp được các trung tâm đề cập nhiều là phương pháp Gleen Doman và phương pháp Montessori. Rất tiếc tôi không tìm được các hướng dẫn chi tiết, cụ thể, đáng tin cậy về các phương pháp này để chia sẻ với các bạn. Nguồn tìm kiếm của tôi là trang web của các tổ chức chính phủ nơi mà các hưỡng dẫn được đúc kết từ các chuyên gia, nghiên cứu…, và không bị chi phối bởi mục đích quảng cáo. Cũng rất tiếc tôi không tìm được tài liệu nào về vấn đề này từ bộ giáo dục hay bộ y tế Việt Nam (hoặc có mà tôi chưa tìm ra). Nhật bản cũng là ý hay vì nhiều mẹ nói nuôi con kiểu Nhật, nhưng tiếng Nhật tôi không đọc được. Thế nên nguồn tài liệu tôi dựa vào là hưỡng dẫn nuôi dạy trẻ sớm từ Bộ giáo dục và các cơ quan giáo dục của Mỹ. Bài dưới đây dịch dựa trên hướng dẫn nuôi dạy trẻ sớm của bang Massachusetts – Mỹ. (www.mass.gov)

Hướng dẫn này chia giai đoạn phát triển của trẻ từ lúc sanh tới 3 tuổi (giai đoạn trẻ phát triển trí tuệ và thể chất nhanh nhất) thành 4 giai đoạn như hình : từ lúc sanh tới 8 tháng, từ 6 tới 15 tháng, từ 12 tới 24 tháng và từ 22 tới 33 tháng. Sở dĩ có những thời gian trùng lặp nhau vì ranh giới giữa các giai đoạn khó mà phân chính xác hoàn toàn, trẻ có thể phát triển sớm hơn hoặc trễ hơn một chút.

CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN CỦA TRẺ ĐỂ HỖ TRỢ GIÁO DỤC PHÙ HỢP

Mỗi một mục tiêu phát triển cho trẻ được trình bày trong 1 bảng chi tiết gồm : những điều trẻ đang thể hiện, những việc làm cụ thể của trẻ, và hướng dẫn hỗ trợ trẻ phát triển khả năng đó.

Tài liệu nhìn tương đối dài có thể làm nản lòng các bà mẹ khi đọc, tuy nhiên khi cố gắng đọc hết cha mẹ sẽ nắm được những nguyên tắc từ đó áp dụng dễ dàng cho con mình. Một hành động của trẻ có thể đang thể hiện nhiều khả năng, và một biện pháp hỗ trợ trẻ có thể mang lại nhiều tác dụng, do đó bạn đọc có thể có những chỗ gần như là lặp lại. Nếu không có thời gian bạn có thể đọc nhanh những phần tóm tắt ở cuối mỗi mục.

(Download hoặc xem toàn bộ hưỡng dẫn tại cuối bài)

NHỮNG LƯU Ý KHI ÁP DỤNG CÁC BIỆN PHÁP GIÁO DỤC SỚM CHO TRẺ

Người quan trọng nhất với trẻ là cha mẹ, người nuôi dưỡng ban đầu, những người tiếp xúc sớm và thường xuyên với trẻ. Tương tác sớm đặt nền tẳng phát triển cảm xúc, giao tiếp xã hội của trẻ. Người chăm sóc hỗ trợ trẻ học hỏi sớm bằng cách nên khuyến khích trẻ thông qua giọng nói, biểu cảm của mình để tăng gắn kết với trẻ và xây dựng mối quan hệ tích cực với trẻ.

Trẻ sớm biểu hiện tính khí, là nền tảng tính cách sau này, cần tôn trọng sự khác biệt vè khí chất của trẻ, giống một mối quan hệ vậy, người chăm sóc và trẻ cần đạt được sự thoả hiệp chung, do đó cần linh hoạt các tình huống khi áp dụng các khuyến cáo giáo dục sớm cho trẻ

Giai đoạn nhũ nhi trẻ tăng trưởng và phát triển nhanh, chiều cao và cân nặng tăng đáng kể. Trong 6 -9 tháng đầu trẻ gấp đôi cân nặng lúc sinh và cũng chuyển qua từ cử động bản năng sang cử động có chủ đích. Quá trình phát triển từ đầu đến chân, ví dụ nâng đầu và di chuyển sau đó nâng thân mình,chuyển động từ đường giữa ra ngoài. Kiểm soát đầu và thân trước tay chân, điều quan trọng là giúp trẻ phát triển thể chất bằng cho phép trẻ di chuyển tự do nhất có thể miễn sao đảm bảo an toàn. Lưu ý rằng phát triển thể chất của trẻ không được hỗ trợ thông qua việc sử dụng ghế ngồi, xích đu hoặc thiết bị mà trẻ ở vị trí chúng không thể cử động tự do, và bản thân chúng không tự mình vào thế đó được. Chỉ dùng khi cần thiết.

Trẻ dựa vào các giác quan để cảm nhận thế giới xung quanh mình, miệng là công cụ chính để học tập, môi trường xung quanh cần sáng sủa. Vật dụng, đồ chơi phải an toàn, rửa được, có thể ngậm được. Nói chuyện, hát, bế trẻ cũng có lợi cho phát triển giác quan. Tạo môi trường phong phú để thúc đẩy trẻ bằng cách làm việc với trẻ và giải thích từng bước khi cho trẻ ăn, thay tã... Khi trẻ tương tác với môi trường xung quanh góp phần phát triển trí não sớm, môi trường phong phú không có nghĩa là phải chơi nhạc cổ điển mỗi ngày, dùng video học tập, cho trẻ bảng chữ cái sớm, lưu ý là nếu như quá tải các hoạt động này có thể tạo sự lo lắng cho trẻ. Tốt nhất là cho trẻ cơ hội cảm nhận và nếm những vật khác nhau, nghe ngôn ngữ cả tiếng mẹ đẻ hay ngoại ngữ, chơi với đồ vật, nắm đồ vật, nhìn mặt, nhìn tranh có màu sắc tương phản. Dùng hoạt động hàng ngày như là cơ hội để trải nghiệm thế giới có thể là tất cả những gì trẻ cần để não bộ phát triển đến tiềm năng tối đa của nó. . Hãy đánh giá cao trẻ nhỏ như con người và tương tác với chúng như bất kỳ con người nào là những gì trẻ cần để phát triển hết tiềm năng.

Tóm lại để hỗ trợ trẻ học hỏi sớm Tạo một môi trường xung quanh phong phú, khuyến khích trẻ bằng cách làm việc với trẻ và giải thích những gì ta đang làm từng bước một khi cho trẻ ăn và thay tã. Dùng hoạt động hàng ngày như là cơ hội để trẻ trải nghiệm thế giới có thể là tất cả những gì trẻ cần để phát triển não bộ tối đa.

Chúc các bậc cha mẹ nuôi con thành công ! Xin cảm ơn các bạn !

TOÀN BỘ HƯỠNG DẪN HỖ TRỢ TRẺ HỌC HỎI SỚM CHO TRẺ TỪ 0-8 THÁNG