Cách Vệ Sinh Rốn Cho Trẻ Sơ Sinh Chuyện Nhỏ Nhưng Vai Trò To Lớn.

BSNT-BSCK1 Trần Anh Huấn

 Vào một ngày nào đó họa mi không thấy hót nữa mà thay vào đó là tiếng hét rặn đẻ của vợ em, thế là con em chào đời các bác ạ! Ông bà nội ngoại cô gì chú bác hàng xóm hai họ đều hân hoan và luôn hứa với lòng mình sẽ cố gắng hết sức để đem lại điều tốt đẹp nhất cho con. Và từ đó rất nhiều cách chăm sóc, kiêng cữ được áp dụng lên con bạn với nguồn tham khảo là google, từ hàng xóm, từ đủ các ngồn. Hay nói ngôn ngữ chuyên ngành thì đó là bạn đang tiến hành vô số thử nghiệm lâm sàng lên chính con bạn. Dĩ nhiên bạn sẽ chẳng bao giờ muốn làm điều gì tổn hại đến con mình cả, đơn giản vì bạn không biết điều gì nên làm, bạn dễ dàng bị thuyết phục bởi câu: người ta làm vậy hoài đó có sao đâu. Vâng ạ ! có sao đó ạ, mà cái có sao đó bé vô viện rồi nên bạn không biết được đâu ạ, chúng tôi và đứa bé mới là người gánh hậu quả đấy ạ! Lần này là câu chuyện cách vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh, điều mà phần lớn các ông bố bà mẹ bỉm sữa khá bối rối. Việc này nhỏ thôi nhưng nếu làm tốt bạn sẽ giảm được một đường có thể gây nhiễm trùng cho con, giảm tỉ lệ nhiễm trùng ở trẻ kha khá đấy ! đọc để tự tin giúp con mình nhé !!!

Đặc điểm của rốn? khi nào thì rụng ? có ảnh hưởng tới cách chăm sóc rốn cho trẻ sơ sinh không?

• Bình thường rốn có 2 động mạch và 1 tĩnh mạch. Khi mang thai dây rốn có vai trò trao đổi chất giữa mẹ và thai nhi, khi trẻ sinh ra thì dây rốn không còn cần thiết nữa, sau sanh vài phút dây rốn sẽ được cắt và kẹp lại để máu đừng chảy ra, phần dây rốn còn lại dính với thai nhi dài tầm 3 cm  sẽ nhanh chóng trở nên khô, đen, cứng. Phần dây rốn còn lại này là mảnh đất béo bở để vi trùng phát triển, và là cánh cửa rộng mở cho vi trùng vào máu. Vệ sinh rốn đúng cách góp phần quan trọng trong phòng ngừa nhiễm trùng sơ sinh.
• Rốn sẽ rụng trong 5-15 ngày sau sanh. Có thể lâu rụng hơn nếu trẻ đang dùng kháng sinh hay bị nhiễm trùng rốn.
• Sau khi rụng rốn, chỗ rụng rốn đó sẽ từ từ lành dần và vẫn còn tiết dịch vàng và thường thì sau rụng rốn 2 tuần sẽ hết tiết dịch và lành hẳn. và khi lành hẳn này mới hết nguy cơ nhiễm trùng
• Cuống rốn không có dây thần kinh nên trẻ sẽ không cảm thấy khó chịu gì với những tác động lên dây rốn.
  
  bạn nên biết những điều này để hiểu được cách vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh.

Có một cuốc chiến dành lãnh thổ đang diễn ra rất âm thầm. cách vệ sinh rốn cho trẻ mới sinh của bạn ảnh hưởng nhiều đến kết quả

• Trên da chúng ta luôn có một cộng đồng các dòng họ vi khuẩn thường trú, đây là vi khuẩn tốt, chúng làm ăn buôn bán trên da mà chả ảnh hưởng gì đến da cả. chúng đánh đuổi tiêu diệt những kẻ ngoại bang có ý đồ gây hại cho da- đây là vi khuẩn có hại, là nguyên nhân gây nhiễm trùng da.
• Vài giờ sau sanh, khi da mẹ tiếp xúc da em bé, cộng đồng vi khuẩn tốt này di chuyển sang vùng đất mới là da em bé để khai hoang và canh tác nơi đây. Những người bạn này ra sức làm nhà, xây tổ ấm, sinh sôi nảy nở, phân chia đất để cai quản, không cho tụi vi khuẩn xấu xâm chiếm. Nhưng buồn thay, tụi vi khuẩn xấu đã tới trước một bước, chúng là con ông cháu cha nên được giúp sức đặt tận nơi, không cần di chuyển nhiều, chỉ cần ngồi đó và phá hoại. chúng tới da em bé được bằng cách sau : bạn đi các nơi, cầm nắm, sờ đủ thứ sau đó chả rửa tay gì và đụng vào em bé, rồi sờ vào rốn em bé, sờ vào toàn em. Hay là bạn nghe nói đắp lá này lá kia tốt cho em thế là bạn đắp khí thế mà chả quan tâm gì về đống vi trùng trong đó, rửa thôi không sạch được vi trùng bạn nhé. Do đó động tác tiếp xúc da mẹ và con rất quan trọng trong hướng dẫn cách vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh
• Tên của những kẻ phà hoại thường là Staphylococus aureus, streptococcus groub A, Escherichia coli, Klebsiella Pneumoniae, Proteus mirabilis, và tới ¾ trường hợp nhiễm trùng rốn là trên 2 tác nhân gây ra lận.

Làm sao biết được rốn đang bị nhiễm trùng ?

Quan sát và phát hiện rốn bệnh là bước quan trọng trong các bước vệ sinh rốn cho trẻ mới sanh. Những dấu hiệu nhiễm trùng gồm.

• Dấu hiệu tại chỗ:
  Viêm, đỏ da, trẻ đau la hét khi chạm vào da.
  Da sưng lên.
  Chảy mủ trắng, hoặc dịch hôi.

• Dấu hiệu toàn thân:
  
  Mệt, đừ, bú kém, kích thích, quấy khóc, ít chơi
  Tăng hoặc giảm thân nhiệt
  Bất thường da như vàng da, xuất huyết.
  Bụng chướng

Hậu quả khi chăm sóc rốn không đúng cách là gì?

Khi bạn thực hành sai cách vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh hậu quả sẽ là:

• Vi trùng có hại gây nhiễm trùng rốn, từ đó vi trùng phát tán vào máu gây nhiễm trùng máu, viêm màng não, tổn thương đa cơ quan.
• Bôi dung dịch không rõ thành phần, không được khuyến cáo, những hóa chất lên da trẻ làm da bị kích ứng, viêm, dị ứng, làm da dễ bị nhiễm trùng, một số chất được hấp thu qua da gây ngộ độc.

Các bước chăm sóc rốn cho trẻ sơ sinh

Sau đây là nguyên tắc chung trong cách vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh.

• Trước và sau khi tiếp xúc với cuống rốn, bạn phải trửa tay bằng nước rửa tay nhanh hoặc sà bông diệt khuẩn.
• Cuống rốn nên được giữ sạch và khô ráo bằng cách tiếp xúc với không khí càng lâu càng tốt, đừng che đậy bất cứ vật gì lên rốn
• Giữ cho rốn bên ngoài tã để thúc đẩy rốn khô, gập phần trên của tã xuống
• Nếu cuống rốn bị nhiễm bẩn bởi phân và nước tiểu, lau sạch rốn bằng nước muối sinh lí và dùng gạc vô khuẩn để lau, sau khi lau xong để khô.
• Vệ sinh 1 lần 1 ngày chỉ làm nhiều hơn nếu rốn dính phân, nước tiểu, lau nhiều quá rốn ướt nhiều nên lâu rụng, lau nhiều quá còn có thể gây trầy xước da tăng nguy cơ nhiễm trùng.
• Quan sát rốn và da xung quanh coi có dấu hiệu nhiễm trùng không
• Bất cứ cách thức vệ sinh nào khác trên đây đều cần phải hỏi ý kiến bác sĩ
• Nếu như dùng thuốc gì đặc biệt xoa lên rốn thì chỉ dùng cho 1 bé, không dùng chung các bé, tránh lây nhiễm nhau
• Không cần thiết phải tắm bé mỗi ngày, Nếu tắm trẻ đừng làm ướt rốn
• Tiếp xúc da với da thúc đẩy chuyển vi khuẩn có lợi trên da cha mẹ sang cho em bé
• Kẹp rốn nên giữ lại vì trọng lượng của nó thúc đẩy rụng rốn. Nếu vướng quá phải tháo thì chỉ tháo khi rốn đã khô hoàn toàn , vì nếu chưa khô có thể mạch máu đó vẫn còn , đứa trẻ có thể xuất huyết
• Cố gắng đừng chạm vào cuống rốn vì nguy cơ lây nhiễm vi trùng vào rốn
• Quần áo sạch, lỏng để không khí lưu thông, thông thoáng da
• Khuyến khích mẹ cho bú bằng sữa mẹ sớm và thường xuyên để con nhận được kháng thể chông nhiễm trùng
• Chích ngừa uốn ván trước sanh để con được hưởng kháng thể từ mẹ.

Chăm sóc rốn bệnh như thế nào?

Khi bạn thực hành không đúng hướng dẫn chăm sóc rốn cho trẻ mới sinh, rốn trẻ bị nhiễm trùng. Bạn đừng rối và hãy thực hiện các bước sau

• Một khi có dấu hiệu nhiễm trùng rốn, bạn cần hỏi ý kiến bác sĩ về điều trị tiếp theo vì điều trị lúc này phải cần kháng sinh, tùy tình hình có thể uống hoặc phải nhập viện chích, đừng tự ý điều trị lỡ xui là hậu quả nặng nề đấy. đi tới bệnh viện đông quá bạn ngại thì còn nhiều chỗ có bác sĩ khác cơ mà, thời buổi này thiếu gì chỗ khám phải không nào, nên đừng chủ quan và đừng lười mang bé đi khám nha.
• Lúc này vệ sinh rốn sẽ khác vệ sinh rốn bình thường ở 2 điểm sau:
  
  Vệ sinh rốn 3 lần/ngày ( thay vì 1 lần/ngày với rốn bình thường), nhiều hơn nếu nhiễm phân hoặc nước tiểu.
  Dùng dung dịch kháng khuẩn (thay vì nước muối sinh lí như rốn bình thường), theo khuyến cáo Who thì sài dung dịch chlohexin 4%.
  Còn những cái khác thì tương tự vệ sinh cho rốn bình thường.

Tại sao không dùng dung dịch sát khuẩn để vệ sinh rốn, tại sao nên dùng chlohexin 4%?

Chọn dung dịch nào là yếu tố quan trọng trong vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh. Nên bạn hãy lựa chọn đúng.

• Những dịch sát khuẩn trước đây được dùng trong quá trình chăm sóc rốn cho trẻ mới sinh như alcohol, triple dye, betadine , kháng sinh tại chỗ :bacitracin, sulfadiazine bạc, neomycin, gentamycin chứng cứ hiện tại không khuyến cáo sài nữa do những dung dịch này cản trở không cho vi khuẩn có lợi định cư tại da trẻ điều này có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, ngoài ra chúng có thể gây độc, kích ứng da, chậm rụng rốn, tăng tính đề kháng kháng sinh của vi khuẩn.
• Bạn nên nhớ rằng những dung dịch sài cho em bé phải đảm bảo tính an toàn không gây dộc. những dung dịch sát khuẩn này không đảm bảo an toàn hoàn toàn cho trẻ, khi bôi trên diện rộng có thể gây dị ứng, bỏng, hấp thu qua da gây độc toàn thân. Độ dày da trẻ tháp hơn 60% so với người lớn. chức năng gan thận chưa tốt nên thải độc kém, vì vậy trẻ dễ bị ngộ độc hơn, cho dù chỉ là dạng sài ngoài da.
• Trong điều kiện rốn trẻ bình thường bạn nên chỉ vệ sinh bằng nước muốn sinh lí, và áp dụng đúng khuyến cáo về vệ sinh rốn đã trình bày ở trên.
• Tổ chức y tế thế giới (WHO)  khuyến cáo sài thường quy dung dịch chlohexin 4% để vệ sinh rốn bình thường cho trẻ ở những nước chưa phát triển vì tỉ lệ nhiễm trùng sơ sinh những nước này cao. Còn ở nước phát triển thì sài nước muối sinh lí.
•  Như đã phân tích ở trên về nhước điểm của nước sát khuẩn khi chăm sóc rốn bình thường, và nếu bạn thực hiện được những nguyên tắc về vệ sinh rốn thì bạn hãy yên tâm sử dụng nước muối sinh lí là đủ và tối ưu nhất. Chỉ sử dụng nước sát khuẩn khi chăm sóc rốn nhiễm trùng. 

Video hướng dẫn cách vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Trends in Umbilical Cord Care: Scientific Evidence for Practice

WHO recommendations on Postnatal care of the mother and newborn (2013)

Umbilical Cord Care: National Survey, Literature Review and Recommendations

Umbilical Cord Care Guideline.2018 (National Health Service)

Umbilical Cord Care in the Newborn Infant (the American Academy of Pediatrics)

Dry Care Versus Antiseptics for Umbilical Cord Care: A Cluster Randomized Trial (the American Academy of Pediatrics)