TẤT CẢ VỀ RỬA MŨI

TẤT CẢ VỀ RỬA MŨI  (nasal irrigation )

BSNT-BS CK1 TRẦN ANH HUẤN

Khi nào thì rửa mũi?  Rửa bao nhiêu là đủ?  Rửa như thế nào cho đúng ? Nghe hàng xóm đồn rửa mũi nhiều bị viêm tai giữa, bị viêm màng não, bị rút hết dịch não … (cái này tui nghe trực tiếp được từ bệnh nhân), lời đồn này có đúng không? Tác dụng phụ của rửa mũi là gì ? 

• Rửa mũi là phương pháp điều trị lâu đời, sử dụng 1 mình hoặc kết hợp phương pháp điều trị khác trong những bệnh lí hô hấp ở trẻ em và người lớn. Dù được sử dụng rất phổ biến trong thực hành lâm sàng hàng ngày nhưng rửa mũi lại được đề cập và chú ý rất ít trong các hướng dẫn (guideline) điều trị bệnh lý hô hấp. Rất cần 1 nghiên cứu đa trung tâm với cỡ mẫu lớn để biết được cách rửa mũi tối ưu về: loại dung dịch rửa, thời gian, số lần rửa/ngày để đạt hiệu quả cao nhất. Bài sau đây dựa vào những chứng cứ còn hạn chế hiện hành

• Cơ chế tác động của rửa mũi bằng nước muối NaCl:

          -Làm sạch bụi bẩn, chất nhầy,đàm nhớt.

          -Rửa đi những chất gây dị ứng như phấn hoa, nấm mốc,bụi…

          -Làm sạch hóa chất trung gian gây viêm như prostaglandins và leukotrienes.

          -Nước muối cải thiện chức năng của niêm mạc hô hấp

• Chỉ định

         -Nghẹt mũi hay chảy mũi do cảm lạnh, nhiễm siêu vi hô hấp trên, dị ứng ( viêm mũi dị ứng)

         -Chảy mũi sau: khi chất nhầy từ mũi chảy xuống họng

         -Viêm xoang:  biểu hiện bằng chảy mũi, nghẹt mũi, đau vùng xoang.

         -An toàn cho phụ nữ có thai

• Dụng cụ: nhiều loại

         -Chai nhựa bóp để xịt nước ra (squeeze bottle) như Neil Med Sinus Rinse

         -Dạng nồi kiểu ấm trà (A neti pot): Neil Med NasaFlo Neti Pot

         -Dạng bơm tiêm ( A nasal irrigation syringe): Nasaline

         -Thiết bị điện tử tạo áp lực đẩy nước vào mũi (A pulsating irrigation device) : Grossan HydroPulse, Waterpik Sinusense Water Pulsator

Dụng cụ phải vô trùng và thay thế mỗi 2-3 tuần

• Cách thực hiện

       -Người lớn hoặc trẻ ngồi được:  ngồi cúi người ra phía trước, đầu nghiêng nhẹ sang 1 bên, bơm nhẹ nhàng nước rửa vào mũi phía phía trên, bơm dịch rửa theo hướng ra sau đầu chứ không phải hướng lên đỉnh đầu, miệng mở ra, thở bằng miệng, nước sẽ chảy sang mũi bên kia.

Khi thấy sạch nước mũi, hỉ nhẹ mũi. Một số nước rửa vẫn còn trong các xoang hãy nghiệng ra trước nhìn lên trên, xoay và nhìn các hướng khi đó nước rửa còn lại sẽ chảy ra mũi hoặc nuốt xuống họng. mếu nuốt 1 chút cũng không sao cả.

Làm sạch dụng cụ, có thể phải nhúng nước sôi hoặc theo hướng dẫn của nhà sản xuất, để dụng cụ khô ráo

       -Trẻ nhỏ không ngồi được (nếu trẻ ngồi được hãy ngồi đừng bắt trẻ nằm) :nằm đầu bằng, nghiêng đầu sang 1 bên, bơm dịch rửa nhẹ nhàng vào mũi phía trên, làm nhiều lần cho tới khi hết đàm nhớt. làm tương tự với bên còn lại.

• Nên rửa mũi mấy lần và  bao lâu

        -Không khuyến cáo cụ thể bao nhiêu lần : Vài lần trong ngày vẫn an toàn, nếu nghẹt mũi nhiều khó thở thì rửa đi nhé!

       -Viêm xoang mạn có khi phải rửa mỗi ngày trong hơn 3 tháng

       -Nếu sài thuốc dạng xịt mũi thì rửa mũi xong xuôi rồi xịt mũi sau.

• Tác dụng phụ:

      -Không có tác dụng phụ đáng kể nào được báo cáo ở các nghiên cứu sài nước muối

      -Một sốt tác dụng phụ nhẹ như ù tai, Cảm giác nóng rát mũi, chảy máu cam (hiếm): dễ dàng khắc phục bằng điều chỉnh lại kĩ thuật và nồng độ nước muối.

      -Nồng độ nước muối NaCl nên từ 0,9% tới 3%. PH tối ưu và nhiệt độ tối ưu chưa biết rõ.

      -Không rửa mũi cho bệnh nhân dị dạng hàm mặt, chấn thương vùng hàm mặt,bệnh thần kinh cơ ,những người không thể thực hiện rửa mũi

• Khi nào thì rửa mũi sẽ không an toàn và cách khắc phục

       -Nước rửa mũi chứa vi sinh vật gây hại, có thể không gây hại khi uống nhưng một khi đưa vào mũi, họng có thể tăng sinh gây bệnh thậm chí gây viêm màng não ( bệnh nguy hiểm) : do đó nên dùng nước rửa vô trùng -> nên mua hơn là tự pha.

      -Dụng cụ rửa mũi chứa vi sinh vật gây hại do  không vệ sinh và thay đúng cách -> rửa sạch tay bằng xà bông hoặc nước sát khuẩn và để khô trước khi đụng vào dụng cụ hay nước rửa, sau khi rửa xong vệ sinh sạch sẽ dụng cụ theo hướng dẫn nhà sản xuất, nên thay mới thường mỗi 2-3 tuần không sử dụng quá lâu.

      -Chọn sai dung dịch rửa mũi: chọn đúng dung dịch rửa mũi là nacl nồng độ 0,9% - 3%

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Nasal rinsing (irrigation) https://www.uptodate.com/contents/image/print?imageKey=PI%2F120724

Saline nasal irrigation for upper respiratory conditions. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19904896

Effectiveness of Hypertonic Saline Nasal Irrigation for Alleviating Allergic Rhinitis in Children: A Systematic Review and Meta-Analysis https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6352276/

Saline irrigation for allergic rhinitis https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6513421/

Nasal irrigation – is it safe? : https://healthywa.wa.gov.au/Articles/N_R/Nasal-irrigation-is-it-safe