Y Nghĩa Các Loại Phân Của Trẻ

BSNT-BSCK1 Trần Anh Huấn

  Các mẹ thường không biết được phân trẻ như nào là bình thường, một chút thay đổi khi trẻ đi cầu đã làm các mẹ lo lắng. cùng tỉm hiểu các loại phân của trẻ, như thế nào là bình thường, khi nào thì cần đưa trẻ đi khám ?

ĐÔI ĐIỀU THÚ VỊ VỀ CHUYỆN ĐI CẦU CỦA TRẺ

• Có bạn nào từng tưởng tượng bạn phải thay bao nhiêu cái tã trong năm đầu cho trẻ không, khoảng 2300 tã (trung bình 6-7 tã/ngày)
  
  
• Phân của trẻ cung cấp thông tin quan trọng về sức khỏe của trẻ, bởi vì nhìn vào phân có thể đoán được

-> Trẻ có ăn đủ thức ăn không

-> Trẻ có đang khoẻ không

-> Khi nào thì trẻ cần đi khám

• Phân trẻ thay đổi thường xuyên trong suốt năm đầu, phụ thuộc vào tuổi của trẻ và những thứ trẻ ăn vào
  
  
• Hầu hết trẻ đều gồng người, phát ra tiếng rặn và đỏ mặt khi đi cầu bất chấp là phân to hay nhỏ, cứng hay mềm, hay hoa cà hoa cải. Miễn là phân đừng quá cứng và khô, thì không phải lo lắng về biểu hiện này.
  
  
• Nếu trẻ gồng và phân là những hạt cứng thì đó là táo bón . Lúc này mới lo nè
  
  
• Thời điểm thường bị táo bón nhất là lúc trẻ bắt đầu ăn thức ăn đặc
  
  
• Trẻ có thể hứng thú với sản phẩm của mình tự sản xuất , và đừng ngạc nhiên nếu trẻ tìm cách chia sẻ niềm hứng thú này với bạn.
  
  
• Học đi vào bô là cả một quá trình phức tạp , liên quan đến nhiều bước, Con bạn phải sẵn sàng cả về thể chất và tinh thần cho việc đào tạo tự đi vệ sinh. Hầu hết trẻ em chỉ sẵn sàng để bắt đầu khi chúng ở giữa 22 và 30 tháng tuổi, nhưng mỗi đứa trẻ là khác nhau.

 Ý NGHĨA CỦA CÁC LOẠI PHÂN

Trẻ Đi Phân Su

• Phân su hình thành khi trẻ trong bụng mẹ, do trẻ nuốt nước ối.
  
  
• Phân màu xanh đen, dính, không có mùi gì nhiều, nhưng nếu ráng ngửi có thể thấy như mùi cam thảo.
  
  
• Trẻ đi lần đầu trong vòng 24-48 giờ sau sinh, tiếp tục ra phân này trong khoảng 2 ngày tiếp theo. Trẻ càng hết phân su nhanh thì càng bớt vàng da hơn.
  
  
• Sữa non của mẹ như một chất nhuận tràng tự nhiên và giúp bé tống xuất phân su nhanh chóng, ở trẻ bú sữa công thức sẽ mất nhiều thời gian hơn để tống xuất hết phân này.
  
  
• Những dấu hiệu nào là bất thường và cần đi khám ngay

=> 48 giờ mà không thấy trẻ đi chút phân su nào

=>Trẻ vẫn ra phân su sau 4 ngày

=>Trẻ mới sinh có ít hơn 1 lần đi cầu/ ngày

=>Hầu hết trẻ sau sanh mới đi phân su nhưng một số trẻ ra phân su trước khi sanh và có thể hít vào phổi, những trẻ này sẽ được theo dõi sát vò có khi cần phải thở oxy và kháng sinh.

 

Phân Chuyển Tiếp

• Màu xanh đậm và ít dính
  
  
• Bắt đầu có thể ngày 1 tới ngày 5
  
  
• Trẻ đang thải phần còn lại của phân su và bilirubin (chất gây vàng da). Đây là dấu hiệu cho thấy bé đang bắt đầu tiêu hoá sữa và ruột đang hoạt động chức năng của nó
  
  
• Lúc này cần cho con bú thường xuyên hơn, càng bú nhiều bé sẽ càng nhanh sạch phân xu và nhanh hết vàng da.
  
  
• Dấu hiệu bất thường cần đi khám 

=> Vẫn còn đi phân xanh sau 5 ngày tính từ lúc bắt đầu đi loại phân này

=>Trẻ mới sinh có ít hơn 1 lần đi cầu/ngày

 

Phân Của Trẻ Bú Mẹ

• Màu vàng tươi, có thể kèm chút sữa cục, không mùi.
  
  
• Đây là phân của trẻ bú mẹ, khi lượng bú đã tăng đáng kể, thường xảy ra tại thời đểm 3-5 ngày tuổi.
  
  
• Đây là phân bình thường của trẻ bú mẹ, khi chuyển từ sữa non (vàng và đặc) sang sữa loãng hơn. Trẻ đi cầu sẽ nhiều lần hơn và lỏng hơn. Mỗi lần tầm 1 bãi có đường kính khoảng  2,5 cm.
  
  
• Trẻ đi khoảng 8-12 lần /ngày, điều này là do phản xạ dạ dày, khi dạ dày căng sẽ báo hiệu phải làm trống đại tràng để có chỗ chứa cho những thứ đang ăn vào. Ở trẻ sơ sinh phản xạ dạ dày chưa trưởng thành do đó mỗi lần bú có thể trẻ són ra một chút phân.
  
  
• Đừng hoảng hốt, một số mẹ tưởng thế là tiêu chảy, vì thấy trẻ đi phân nhiều nước hơn ban đầu và màu vàng tươi hơn. Trong 6 tuần đầu trẻ nên đi ị tổng lượng phân ít nhất là 3 bãi phân/ngày , mỗi bãi đường kính tầm 2,5 cm, theo dõi để đảm bảo cho trẻ bú đủ sữa . Qua thời gian trẻ hấp thu sữa mẹ tốt hơn, do đó có ít chất dư thừa xuống đại tràng lúc này trẻ đi cầu ít lại có thể 1-2 lần /ngày thậm chí có trẻ 1 tuần mới đi 1 lần. Thường thì sau 6 tuần trẻ mới đạt được điều này. Đừng lo lắng nếu như trẻ tự nhiên đi câu ít lại, miễn sao trẻ vẫn tăng cân và vui vẻ. Hãy tận hưởng việc ít phải thay tã cho trẻ.
  
  
• Dấu hiệu bất thường

=> Trong 6 tuần đầu trẻ bú mẹ mà đi cầu lượng ít hơn 3 bãi /ngày, một bãi có đường kính khoảng 2,5 cm.

=> Sau 6 tuần trẻ tiêu ít hơn 1 lần/ngày kèm theo dấu hiệu bụng căng lên, quấy khóc, không tăng cân.

 

Phân Của Trẻ Bú Sữa Công Thức

• Màu nâu,xanh nhật, đặc như bơ đậu phộng, thường có mùi
  
  
• Xảy ra từ ngày thứ 2 đối với trẻ được bú sữa công thức.
  
  
• Sữa công thức khó tiêu hơn và nhiều thành phần không được hấp thu, vì vậy phân nhiều hơn và tối màu hơn trẻ bú mẹ. Trong sữa công thức có nhiều sắt nhưng sắt này hấp thu khó hơn sữa mẹ, lượng sắt không hấp thu  này làm phân có màu xanh. Trẻ bú sữa công thức sẽ ị ít hơn trẻ bú mẹ vì sữa này di chuyển qua ruột chậm hơn.
  
  
• Trong những tuần đầu, trẻ thường ị 3-4 lần/ngày, ít nhất là 1-2 lần /ngày, sau 1-2 tháng đầu trẻ ị 1 lần/ngày hoặc 2 ngày mới đi 1 lần.
  
  
• Dấu hiệu bất thường

=> Trẻ ị dưới 1 lần/ngày trong 6 tuần đầu

=> Nếu chỉ đang bú sữa công thức mà ị nhiều hơn 4 lần/ngày

=> Đi phân cứng

 

Trẻ Đi Phân Xanh Tươi

• Phân có màu xanh lá, sáng màu
  
  
• Xảy ra bất cứ lúc nào sau khi đi phân su, thường xảy ra khi bé đang được bú quá nhiều hoặc quá ít sữa mẹ
  
  
• Các bà mẹ cho con bú thường cho rằng con mình bị dị ứng với thứ gì đó hoặc bị tiêu chảy, Trẻ chỉ bú mẹ hiếm khi bị tiêu chảy vì sữa mẹ chứa nhiều chất kháng khuẩn. Khả năng dị ứng là thấp hơn sữa công thức, hơn nữa còn có tác dụng giảm dị ứng cho trẻ nên khả năng dị ứng với thứ gì đó rất hiếm.
  
  
• Ở trẻ bú sữa công thức nếu đi cầu  5 lần trở lên, phân lỏng màu xanh lá cây có thể là dấu hiệu của tiêu chảy, nhiễm trùng tiêu hoá.
  
  
• Cách xử lí : Tiếp tục cho con bú đủ lượng
  
  
• Dấu hiệu bất thường

=> Bé không tăng cân như mong đợi hoặc tăng nhiều hơn mong đợi

=> Trẻ quấy khóc,khó chịu

=> Trẻ bú sữa công thức tiêu hơn 5 lần phân xanh, nhiều nước/ngày. Trẻ có thể đang bị tiêu chảy hoặc nhiễm trùng tiêu hóa, bệnh có thể nghiêm trọng do đó cần đi khám ngay đặc biệt với trẻ dưới 6 tháng

 

 Trẻ Bị Táo Bón

• Phân khô, cứng, từng viên hoặc phân to nứt nẻ.
  
  
• Có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi
  
  
• Hay bị ở những trẻ dùng sữa công thức hoặc lúc bắt đầu ăn thức ăn đặc. Trẻ bú mẹ hiếm khi bị táo bón do sữa dễ hấp thu và di chuyển qua ruột nhanh.
  
  
• Đừng quá lo nếu bạn thấy trẻ táo bón có dính ít máu đỏ tươi kèm phân, vì phân cứng có thể làm ra một vết rách trực tràng nhỏ và thường không đau, tự lành.
  
  
• Cách khắc phục

              Trẻ dưới 6 tháng

=> Đang bú sữa công thức hãy kiểm tra xem bạn có đang pha sữa đúng hưỡng dẫn không

=> Không dùng nước lọc, nước ép trái cây, nước đường cho trẻ dưới 6 tháng tuổi

               Nếu trẻ trên 6 tháng tuổi

=> Xem những thức ăn chúng đang ăn và đảm bảo rừng chúng uống đủ các chất lỏng, đủ chất xơ từ rau và các loại ngũ cốc.

• Cần đi khám khi

=> Trẻ dưới 6 tháng khó khăn trong việc đi cầu

=> Trước khi bạn muốn thử bất cứ cách điều trị nào tại nhà.

 

Phân Của Trẻ Ăn Dặm

• Phân nâu , đặc hơn bơ đậu phộng, sền sệt và có mùi
  
  
• Một số thức ăn chưa tiêu hóa có thể thấy trong phân , đủ các màu sắc ví dụ như trẻ ăn củ cải đỏ, dưa hấu, màu cam như cà rốt…
  
  
• Xảy ra khi bạn bắt đầu cho trẻ ăn thức ăn đặc như thịt xay, ngũ cốc, rau củ
  
  
• Một số loại thức ăn chỉ tiêu hóa được một phần hoặc di chuyển quá nhanh qua ruột khiến chúng không đủ thời gian tiêu hóa hoàn toàn. Cũng có thể xảy ra khi trẻ ăn lượng nhiều một loại thức ăn, hoặc không nhai kĩ trước khi nuốt.
  
  
• Khi nào đi khám bác sĩ

=> Nếu phân của bé lúc nào cũng có thành phần thức ăn không tiêu hóa được trong đó, mặc dù đã thay đổi các loại thức ăn và ăn chậm, kĩ hơn. Bác sĩ sẽ kiểm tra để đảm bảo rằng ruột trẻ hấp thu thức ăn và chất dinh dưỡng thích hợp.

 

Trẻ Tiêu Phân Có Nhày

• Phân màu xanh , với những dải trắng , nhày
  
  
• Chất nhày trong phân của bé do nhiều nguyên nhân, hầu hết thì không phải nguyên nhân đáng ngại. Những nguyên nhân có thể như

- Dị ứng thức ăn

- Mất cân bằng sữa đầu và sữa cuối: Trẻ đang bú quá nhiều sữa đầu (xảy ra với những mẹ nhiều sữa khiến trẻ bú sữa đầu đã no rồi mà không bú sữa sau, hãy vắt sữa đầu ra một chút). Sữa đầu có nhiều lactose còn sữa sau chứa nhiều chất béo

- Tiết nước bọt nhiều khi trẻ đang mọc rang

- Tiêu chảy do vi rút: phân có thể nhiều nước và có chất nhày.

- Kém hấp thu: hiếm gặp, trẻ kém hấp thu với chất dinh dưỡng từ sữa,thức ăn.

• Khi nào cần đi khám

=> Nếu tiêu nhày kéo dài trên 2 ngày, bé chướng bụng, khó chịu

=> phân có máu

 

TRẺ TIÊU CHẢY

• Phân vàng, xanh , nâu, nhiều nước, hoặc lợn cợn nhưng phần nước nhiều hơn,phân có thể thấm hoặc tràn ra khỏi tã
  
  
• Tiêu chảy có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi
  
  
• Chuyện gì đang xảy ra: Tiêu chảy có thể là do nhiễm trùng hoặc dị ứng. Nếu kéo dài không được điều trị có thể gây mất nước
  
  
• Trẻ nhỏ tiêu chảy rất dễ bị mất nước hơn trẻ lớn và người lớn, do trẻ vừa mất nước qua đường tiêu chảy vừa không ăn uống được nhiều. Bạn cần đút nước và cho con bú nhiều hơn. Nhân viên y tế có thể khuyến cáo bạn sử dụng dung dịch bù nước đường uống, đừng tự đổi sang sữa hoặc nước trái cây. Vì điều này có thể làm tiêu chảy nặng thêm
  
  
• Lưu ý: Acid trong phân tiêu chảy có thể làm hăm tã và kích thích da. Thay tã cho bé thường xuyên , lau bằng khan mềm và nước ấm, để khô vùng mông của bé. 
  
  
• Khi nào đi khám

=> Máu trong phân

=> Trẻ có sốt

=> Trẻ có dấu hiệu mất nước (tiểu ít, khóc không ra nước mắt, khô miệng, kích thích, uống háo hức, thóp xẹp, mắt trũng, đừ…)

=>Trẻ dưới 3 tháng tiêu chảy trên 2 lần ướt hết tã hoặc không hết tiêu chảy sau 2 ngày.

 

Phân Dính Máu

• Trong tã có dính máu , có thể là máu đỏ tươi hoặc màu đen nếu máu này đã được tiêu hóa
  
  
• Có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi
  
  
• Nếu trẻ đang bị táo bón, có dính chút máu thì do phân cứng làm rách niêm mạc trực tràng
  
  
• Trẻ tiêu chảy, phân có máu đỏ có thể do nhiễm vi trùng
  
  
• Phân có những đốm nhỏ màu đen như hạt vừng có thể do nuốt máu từ mẹ bị nứt và chảy máu núm vú
  
  
• Tất cả trường hợp phân có máu đều cần được đánh giá bởi bác sĩ.
  
  
• Mức độ gấp gáp phải khám ngay lập tức khi bé có biểu hiện:

=> Bé đau bụng, chảy máu nhiều trong phân, nôn ói, tiêu chảy, sốt

=> Máu dai dẳng hoặc tăng dần trong phân, hoặc máu lẫn chất nhầy

 

Những Dấu Hiệu Cảnh Báo Khác Từ Phân Trẻ

Bạn cần đưa trẻ đi khám hoặc được tư vấn từ bác sí ngay khi

Phân có màu đen, đỏ, trắng

• Phân đỏ: có thể là dấu hiệu của dị ứng, nhiễm trùng (ngoài ra những bệnh lý này phân có thể nhiều chất nhày)
  
  
• Phân đen : có thể là dấu hiệu của chảy máu ở đường tiêu hóa trên
  
  
• Phân trắng hoặc phân bạc màu : Có thể có vấn đề về gan , mật
  
  
• Trong những ngày đầu , có thể dính tã chút màu hồng hoặc đỏ nhạt , cái này gọi là “brick dust” thường nhầm lẫn với máu. Khi trẻ bú đủ sữa, màu này sẽ không thấy nữa. Nếu tình trạng này kéo dài sau 5 ngày tuổi phải đi khám bác sĩ
  
  
• Trẻ gái trong vài tuần đầu có thể có dịch âm đạo màu trắng hoặc ít máu. Điều này là bình thường do các hóc môn từ mẹ qua bé, dịch có máu nên dừng lại trong vòng vài tuần. Nếu còn kéo dài hãy đi khám.

 

Bài Viết Liên Quan :

HưỡngDẫn Trẻ Tự Đi Vệ Sinh

Hăm Tã

TÀI LIỆU THAM KHẢO

• The Scoop on Poop (http://www.manitoba.ca/)
• Mayo Clinic Guide to Your Baby’s First Year CHAPTER 4 Diapers and all that stuff
• Pooping By the Numbers (AAP)
• The Many Colors of Poop (AAP)